حسين مير حيدر

352

معارف گياهى ( فارسى )

به فرانسوى Souchet comestible و Amande de terre و به انگليسى Ground almond ناميده مىشود . گياهى است علفى چندساله ، بىكرك ، بلندى ساقهء آن 50 - 20 سانتىمتر . در بعضى قسمتهاى ساقهء گياه برجستگىهاى كوچك به شكل غدّه ديده مىشود . ساقهء آن سه‌گوشه و روى سطح آن خطوط ظريف طولى وجود دارد . سنبلكهاى آن خرمايى رنگ مايل به زرد و برگها باريك و دراز است . اين گونه در هند ، ايران ، افريقا و امريكا انتشار دارد . در ايران در اهواز و شيراز ديده مىشود . 3 . Cyperus rotundus L . . نام محلى آن در ايران « تاپاتى » است . به فرانسوى Souchet rond و به انگليسى Nutt grass گفته مىشود . گياهى است چندساله به بلندى 40 - 20 سانتىمتر . ساقهء زيرزمينى آن در قسمتهاى مختلف داراى تورمهاى غده‌اى سياه‌رنگ به شكل تخم‌مرغى دراز مىباشد . ساقهء آن سه‌گوشه است . برگها متعدد و كوچك به طول 6 - 2 ميلىمتر . و سنبلكها به رنگ قهوه‌اى مايل به قرمز است . اين گياه در ايران در كرج ، اطراف تهران و در شمال در مازندران ، در مشرق در خراسان ، در مناطق مرزى ايران و عراق و در نصيرآباد بلوچستان كه با نام محلى « كاب » شناخته مىشود و در شيراز ديده مىشود . گونه‌اى از اين گياه نيز در منازل به عنوان گلدان زينتى كاشته مىشود كه در تهران آن را « علف چترى » گويند ، زيرا برگهاى آن مانند چتر است و هرچند برگ از يك نقطه خارج مىشود . به انگليسى اين‌گونه را Umbrella grass و Umbrella Flatsedge گويند نام علمى آن Cyperus alternifolius مىباشد . گياهى است چندساله به بلندى 90 - 30 سانتىمتر . برگهاى آن باريك دراز و علفى به رنگ سبز تيره و هرچند برگ مانند چتر از يك نقطه خارج مىشود . ساقه گياه سه‌گوشه است . در اواخر تابستان گلهاى آن ظاهر مىشود . اين گياه بومى مناطق نيمه‌حارّه است و مرتبا بايد آبيارى شود . سرماى زمستان مناطق سرد را تحمل نمىكند و بايد در داخل منزل يا گلخانه باشد . سعد و به‌طور كلى انواع گونه‌هاى آن در نقاط بسيار مرطوب و باتلاقى مناطق گرم و معتدل دنيا مىرويند و ريشه‌هاى گياه بايد هميشه در آب باشد به‌طورى كه اغلب مردم جگنها را علفهاى هرز باتلاقها مىدانند . تكثير اين گياه با كشت غده‌هاى آن در فروردين‌ماه و برداشت آن در ماه‌هاى آبان و آذر انجام مىشود . غده‌هاى معطّر آن كه سعد كوفى گفته مىشود در طب سنتى مصارف دارويى وسيعى دارد و در مورد